14 tháng 8, 2026 | Nguyễn Thái Hà, Lê Thị Thu Hiền, Nguyễn Văn Mạnh

PATH đang phối hợp với các đối tác liên ngành để xây dựng những trường học và cộng đồng khỏe mạnh, năng động hơn trên khắp Việt Nam.

Tình trạng thiếu vận động vẫn là một vấn đề đáng lo ngại đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam ở nhiều nhóm tuổi. Số liệu quốc gia cho thấy 22,2% người trưởng thành Việt Nam trong độ tuổi 18–69 chưa đáp ứng mức hoạt động thể chất được khuyến nghị.¹ Thách thức này còn thể hiện rõ rệt hơn ở nhóm vị thành niên khi 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai từ 11–17 tuổi chưa đạt mức khuyến nghị 60 phút hoạt động thể chất mỗi ngày.²

Tình trạng thiếu vận động ngày càng gia tăng đặc biệt đáng quan ngại trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với gánh nặng lớn về các bệnh không lây (NCDs), vốn chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong trên cả nước.³ Ít vận động khiến thanh thiếu niên có nguy cơ mắc các bệnh không lây như cao huyết áp, đái tháo đường và các bệnh tim mạch cao hơn, đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và sự phát triển toàn diện. Việc giải quyết thách thức này đòi hỏi những nỗ lực cấp thiết trong việc phối hợp đa ngành, nhằm tạo tác động tới lối sống, học tập và vận động mỗi ngày của thanh thiếu niên.

Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng do Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) khởi xướng, được triển khai với sự phối hợp của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và tổ chức PATH, nhằm tăng cường đóng góp của thể thao và hoạt động thể chất vào việc xây dựng những cộng đồng khỏe mạnh và năng động. Sáng kiến đang được triển khai tại Ghana, Tanzania, Nepal, Peru và Việt Nam, trong đó PATH là đơn vị đầu mối triển khai tại các nước.

Tại Việt Nam, sáng kiến được thực hiện với sự phối hợp của Ủy ban Olympic Việt Nam, Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cùng nhiều đối tác trong nước và quốc tế. Tại 10 trường học thí điểm ở tỉnh Nghệ An, song song với các hoạt động truyền thông trên phạm vi toàn quốc, sáng kiến tập trung vào bốn lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ: nâng cao nhận thức về thể thao và sức khỏe; thúc đẩy việc tập luyện thể thao và hoạt động thể chất thường xuyên trong trường học và cộng đồng; tăng cường phối hợp liên ngành và vận động chính sách; đồng thời tạo lập bằng chứng để hỗ trợ tính bền vững và mở rộng mô hình.

Nâng cao nhận thức – nền tảng cho thay đổi

Việc triển khai tại 10 trường thí điểm bắt đầu bằng các buổi định hướng và tập huấn dành cho lãnh đạo nhà trường, giáo viên đầu mối và giáo viên giáo dục thể chất, giúp giới thiệu về sáng kiến cũng như cung cấp hướng dẫn thực tế về lập kế hoạch và tổ chức hoạt động. Các nhóm nòng cốt và nhóm Zalo (một nền tảng nhắn tin được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam) sau đó được thành lập để hỗ trợ phối hợp thường xuyên, tạo điều kiện để các trường cập nhật tiến độ, chia sẻ kinh nghiệm và kịp thời tháo gỡ khó khăn. Các mô-đun học trực tuyến cũng được xây dựng nhằm bổ trợ, cung cấp nguồn tài liệu thuận tiện để đội ngũ giáo dục củng cố kiến thức và bảo đảm việc triển khai nhất quán.

Để trang bị cho trường học và cộng đồng những nguồn lực thiết thực, một bộ tài liệu truyền thông và giáo dục toàn diện cũng được xây dựng với đóng góp chuyên môn của WHO, Ủy ban Olympic Quốc gia (NOC), Cục Thể dục Thể thao Việt Nam (VAS), Bộ Y tế (MOH), Bộ Giáo dục và Đào tạo (MOET) cùng các chuyên gia từ các trường đại học thể thao trong nước. Những tài liệu này cung cấp hướng dẫn thực hành cho giáo viên, nhà trường và phụ huynh, giúp chuyển hóa nhận thức thành những thay đổi hành vi bền vững cả ở trường học và tại gia đình.

Dựa trên nền tảng đó, sáng kiến đẩy mạnh sự tham gia chặt chẽ tại trường học với hoạt động tiếp cận rộng rãi đến cộng đồng thông qua truyền thông đa kênh. Ở cấp quốc gia, các nền tảng số đóng vai trò trung tâm. Trang Facebook và Website “Thể thao mỗi ngày” được cập nhật nhằm cung cấp thông tin, kiến thức dễ tiếp cận về thể thao và sức khỏe; thường xuyên cập nhật các hoạt động, sự kiện; đồng thời chia sẻ các nội dung truyền thông thiết thực tới học sinh, giáo viên, phụ huynh và công chúng. Đây cũng là những không gian để học sinh và cộng đồng tương tác, kết nối và tham gia các sáng kiến thúc đẩy hoạt động thể chất.

Để tạo sự tham gia rộng rãi với chi phí hợp lý, sáng kiến triển khai các chiến dịch và cuộc thi trực tuyến có tính tương tác, khuyến khích mọi người vận động và chia sẻ trải nghiệm. Cuộc thi Đồng diễn Thể thao trực tuyến khuyến khích người tham gia thể hiện sự sáng tạo và khả năng vận động qua các màn trình diễn thể thao trên nền tảng số, trong khi cuộc thi “Thể thao đã thay đổi tôi như thế nào” khuyến khích các em học sinh tham gia chia sẻ những câu chuyện cá nhân về cách thể thao tạo ra tác động tích cực đối với sức khỏe và cuộc sống hằng ngày. Hai hoạt động thu hút sự tham gia trên toàn quốc và tạo ra hơn 270.000 lượt tương tác trong thời gian ngắn, qua đó lan tỏa mạnh mẽ những thông điệp tích cực về thể thao và sức khỏe.

Trong khi đó, tại 10 trường thí điểm, truyền thông được lồng ghép sâu vào đời sống học đường hằng ngày thông qua các buổi chào cờ, phát thanh học đường, hoạt động tương tác và các buổi truyền thông do học sinh dẫn dắt, cùng lan tỏa thông điệp 60 phút vận động mỗi ngày. Các hoạt động do Đại sứ Thể thao Học đường và học sinh thực hiện tạo cơ hội để các em chủ động tiếp nhận và lan tỏa thông điệp về thể thao, sức khỏe tới bạn bè, giúp những thông điệp này được củng cố thường xuyên trong môi trường học đường.

Việc kết hợp chặt chẽ các hoạt động tại trường học, các hoạt động quy mô lớn trên các kênh truyền thông số, cách tiếp cận này đang góp phần thay đổi nhận thức và khẳng định thể thao, hoạt động thể chất là một phần thiết yếu của lối sống lành mạnh.

Từ nhận thức đến thực hành hằng ngày

Nhận thức là bước đầu, còn thói quen được hình thành qua việc thực hành mỗi ngày.

Tại 10 trường thí điểm, dưới sự chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An và sự hỗ trợ của PATH, sáng kiến tập trung đưa hoạt động thể chất trở thành một phần của nhịp sống học đường thông qua những giải pháp thiết thực, chi phí thấp và có thể nhân rộng, như câu lạc bộ thể thao, giờ ra chơi và các hoạt động thể thao toàn trường. Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cũng hướng dẫn các trường lồng ghép các hoạt động thể chất vào kế hoạch năm học, qua đó tạo môi trường thuận lợi để những thực hành này được duy trì lâu dài.

Những nỗ lực này đã tạo ra những thay đổi rõ rệt trong môi trường học đường. Từ tháng 1 đến tháng 5/2025, tổng số học sinh tham gia các câu lạc bộ thể thao tại 10 trường thí điểm tăng từ 1.661 lên 1.860 em. Những trường trước đây chưa có câu lạc bộ thể thao, như Trường THCS Thái Nguyên và Trường THCS Thọ Lộc, đã thành lập các câu lạc bộ bóng chuyền và cầu lông, mở thêm cơ hội để học sinh tham gia hoạt động thể chất thường xuyên.

Trọng tâm của cách tiếp cận này là sáng kiến Đại sứ Thể thao Học đường – một mô hình do học sinh dẫn dắt, trao quyền để các em tự xác định thách thức, đề xuất giải pháp và tổ chức hoạt động ngay tại trường. Khi học sinh trở thành những người thúc đẩy thay đổi, mô hình không chỉ tăng cường sự tham gia mà còn nuôi dưỡng tinh thần chủ động và khả năng duy trì lâu dài.

“Là Đại sứ Thể thao Học đường, chúng em cùng xác định những khó khăn và đưa ra ý tưởng để tăng cường hoạt động thể chất trong trường. Thông qua những bài tập nhỏ mỗi ngày vào giờ ra chơi, chúng em khuyến khích các bạn vận động nhiều hơn – và chính chúng em cũng cảm thấy khỏe hơn, vui hơn và gắn kết hơn.”

— Cao Khánh Linh, học sinh Trường THCS Đặng Thai Mai

“Học sinh ngày càng quan tâm đến thể thao hơn và từng bước hình thành thói quen vận động hằng ngày. Nhờ đó, cả sức khỏe thể chất và tinh thần của các em đều được cải thiện. Các em khỏe mạnh hơn, vui vẻ hơn, tự tin hơn và tích cực tham gia các hoạt động của trường hơn. Những thay đổi tích cực này cũng lan tỏa đến gia đình khi phụ huynh ngày càng ủng hộ việc vận động của con em mình.”

— Cô Nguyễn Thị Thủy, giáo viên Trường Tiểu học Diễn Tân

Ngoài 10 trường thí điểm, sáng kiến còn hỗ trợ tổ chức các sự kiện cấp tỉnh và cấp quốc gia, trong đó có Giải Shuffle Dance, Khiêu vũ và Dân vũ Thể thao toàn quốc tổ chức tại Hải Phòng năm 2024 và Đà Lạt năm 2025, cùng Ngày hội Thể thao Học đường tỉnh Nghệ An, qua đó mở rộng phạm vi tiếp cận và thu hút sự tham gia của đông đảo người dân.

Những cách tiếp cận này không chỉ đưa thể thao và hoạt động thể chất trở thành một phần của đời sống học đường, mà còn góp phần mở rộng lối sống năng động từ trường học ra cộng đồng.

Thúc đẩy hợp tác liên ngành để tạo môi trường thuận lợi cho tính bền vững và tác động lâu dài

Để duy trì và mở rộng những thay đổi này, nỗ lực của từng cá nhân là chưa đủ; điều quan trọng là phải có sự hỗ trợ đồng bộ từ cả hệ thống.

Một trong những thế mạnh nổi bật của sáng kiến là sự phối hợp liên ngành, quy tụ các bên liên quan trong lĩnh vực y tế, giáo dục và thể thao. Sự phối hợp này được thực hiện hóa thông qua Nhóm Kỹ thuật Liên ngành, gồm đại diện của WHO, NOC, VAS, MOH và MOET, đóng vai trò định hướng chiến lược và giám sát chuyên môn xuyên suốt quá trình triển khai.

“Sáng kiến đã nhanh chóng tạo hiệu quả rõ rệt và lan tỏa rộng, với cách tiếp cận sáng tạo, thiết thực, lấy người học và cộng đồng làm trung tâm. Học sinh được trao quyền chủ động tham gia, đề xuất và dẫn dắt hoạt động. Cùng với đó, cơ chế phối hợp liên ngành Thể thao – Y tế – Giáo dục đóng vai trò quan trọng đối với thành công của sáng kiến. Những kết quả này cho thấy mô hình có nhiều tiềm năng để nhân rộng tại các tỉnh, thành của Việt Nam và có thể được điều chỉnh để áp dụng trên phạm vi quốc tế.”

— Ông Trần Văn Mạnh, Tổng Thư ký Ủy ban Olympic Việt Nam

Ở cấp chính sách, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An – với sự hỗ trợ của PATH – đã ban hành hướng dẫn chính thức về việc lồng ghép hoạt động thể chất vào kế hoạch của các trường. Nhờ đó, các trường đã và đang đưa hoạt động thể chất vào kế hoạch năm học, với sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương.

“Từ việc triển khai thí điểm thành công 10 trường trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian qua thì chúng tôi thấy đây là một chương trình có ý nghĩa rất lớn và dễ áp dụng và cũng dễ thực hiện ở tất cả các trường học trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Vì vậy, mong muốn của tỉnh Nghệ An là tiếp tục được triển khai chương trình này không chỉ là 10 trường mà nhiều trường, đến tất cả các trường ở những vùng sâu vùng xa nữa, bởi đây là chương trình mà các em rất dễ áp dụng. Nó phù hợp với lứa tuổi học sinh và phù hợp với sức khoẻ học đường.”

— Ông Nguyễn Trọng Hoan, Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An

Kết quả và những tác động bước đầu

Trong gần hai năm triển khai, các kết quả đạt được đã vượt đáng kể so với mục tiêu ban đầu:

• Hơn 2,1 triệu lượt tiếp cận thông qua các hoạt động truyền thông nhằm thúc đẩy hoạt động thể chất vì sức khỏe
• Hơn 257.000 học sinh và người dân trong cộng đồng được hỗ trợ duy trì hoạt động thể chất thường xuyên
• Tỷ lệ học sinh đạt mức hoạt động thể chất đầy đủ và thường xuyên tại 10 trường thí điểm tăng 20,6%
• 847 giáo viên, trường học và đối tác được hỗ trợ nâng cao năng lực và hỗ trợ kỹ thuật
• Các cuộc thi cấp quốc gia, hoạt động tại trường học và sáng kiến truyền thông được triển khai trên cả nền tảng số và trực tiếp
• Các tài liệu truyền thông và tập huấn về thể thao và sức khỏe được xây dựng và chia sẻ trên toàn quốc

Không chỉ thể hiện qua những con số, những thay đổi tích cực cũng ngày càng rõ nét: học sinh năng động và tự tin hơn, giáo viên tham gia tích cực hơn, và các trường cũng chủ động hơn trong việc đưa thể thao và vận động vào các hoạt động hằng ngày.

“Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, góp phần xây dựng và củng cố nền móng cho một hệ sinh thái vận động thể chất bền vững trong trường học và cộng đồng. PATH rất vinh dự nhận được sự hỗ trợ của Ủy ban Olympic Quốc tế, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An cũng như các đối tác Trung ương và địa phương tin tưởng, ủng hộ và hợp tác để cùng mang tới các thành công này.”

— TS. BS. Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc Chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu, PATH

Học hỏi, thích ứng và nhân rộng những mô hình hiệu quả

Sáng kiến đặc biệt chú trọng việc liên tục học hỏi và điều chỉnh trong quá trình triển khai. Kinh nghiệm thực tế được ghi nhận thông qua các chuyến thăm trường, tham vấn các bên liên quan và các hội thảo rà soát.

Những bài học này được chia sẻ giữa các trường và đối tác, giúp hoàn thiện những cách làm phù hợp và mở rộng áp dụng trong thực tế. Song song đó, các hoạt động truyền thông và gắn kết cộng đồng cũng được đẩy mạnh, góp phần lan tỏa những kinh nghiệm và kết quả tích cực ra ngoài phạm vi các trường thí điểm.

“Kết quả của dự án tại Nghệ An đặc biệt đáng khích lệ. Việc tiếp cận hàng trăm nghìn người và giúp họ năng động hơn trong cuộc sống hằng ngày là một thành tựu rất có ý nghĩa. Tôi đặc biệt ấn tượng với việc dự án trao quyền cho học sinh để trở thành những người dẫn dắt và vận động cho hoạt động thể chất tại trường học và cộng đồng. Cách tiếp cận bền vững, lấy cộng đồng làm động lực này là yếu tố thiết yếu để tạo ra tác động lâu dài.”

— TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam

Từ mô hình thí điểm tại 10 trường học, sáng kiến đang từng bước tạo nền tảng để mở rộng quy mô và lan tỏa những thay đổi tích cực. Bằng cách kết hợp nâng cao nhận thức, khuyến khích thực hành hằng ngày và tăng cường hỗ trợ ở cấp hệ thống, sáng kiến đang đặt nền móng cho những tác động bền vững – không chỉ tại Nghệ An mà còn mở ra tiềm năng nhân rộng tại Việt Nam và các quốc gia khác.

CHÚ THÍCH

¹ Văn phòng Khu vực Tây Thái Bình Dương của Tổ chức Y tế Thế giới. Khảo sát quốc gia về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, 2021. WHO; 2025.

² Tổ chức Y tế Thế giới. Hồ sơ quốc gia về hoạt động thể chất tại Việt Nam năm 2022. WHO; 2022.

³ Tổ chức Y tế Thế giới. Việt Nam chung tay ứng phó với những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong. WHO Việt Nam; 2025.